یادگیری مفاهیم ریاضی

علت ناتوانی یادگیری عصبی- روان شناختی تحولی پیش از دبستان شامل اختلالات زيست شناختي، اختلالات ادراكي - حركتي، اختلال در پردازش بينايي و شنوايي و اختلال حافظه و توجه مي باشد كه عمدتا در دوره ي پيش از دبستان رخ مي دهند(3). ناتواني هاي رشدي پيش درآمد ناتوني هاي يادگيري تحصيلي در آينده است. كودكان خردسالي كه از نظر مهارت هاي رشدي، طبيعي هستند ، قبل از اين كه به طور رسمي وارد مدرسه شوند به سهولت مهارت هاي پيش تحصيلي را فرا مي گيرند، اما هر انحراف رشدي ممكن است پيش درآمد ناتواني هاي يادگيري باشد. در مورد چنين كودكاني بايد از راهبردهاي مداخله خاص استفاده نمود تا بتوانند مهارت هاي اوليه مورد نياز را براي موفقيت در يادگيري تحصيلي آينده كسب كنند. کودکان مبتلا به اختلال ناتوانایی یادگیری عصبی- روان شناختی تحولی پیش از دبستان از نظرحرکتی ضعیف، کند و بی سازمان اند و در حرکت های ظريف و کنترل حرکتی مشکل دارند (4).

پژوهشگران نشان مي دهند كه بين رشد ادراكي حركتي و عملكرد تحصيلي كودكان، همبستگي مثبت وجود دارد و دانش آموزاني كه عملكرد بهتري در رشد ادراكي حركتي دارند، پيشرفت تحصيلي بهتري از خود نشان مي دهند (5،6،7).

به علاوه حجم پايين تحقيقات مربوط به ناتوانی رياضي نسبت به تحقيقات حيطه ي اختلال خواندن، ضرورت و اهميت پرداختن به اين موضوع را نشان ميدهد. توجه به اين موضوع كه يكي از نقايص همراه اختلالات یادگیری مشكلات حسي حركتي است، ضرورت انجام مداخله هاي حسي حركتي بيش از پيش احساس ميشود. هدف برنامه هاي ادراكي حركتي انجام فعاليت هايي براي كودكان است تا جريان رشد و تكامل تواناييهاي ضروري ادراكي- شناختي هرچه بيشتر تسريع شود. (6).

اختلالات يادگيري تنها به افت تحصيلي و اتلاف بودجه پايان نمي پذيرد ، بلكه به سرزنش، تحقير از جانب ساير دانش آموزان ، به وجود آمدن خودباوري ضعيف و كاهش عزت نفس آنها مي انجامد و سلامت روانشان را به مخاطره مي اندازد(7).

ناتوانيهاي يادگيري در كودكان را مي توان به سه دسته ي،اختلالات خواندن، اختلالات ديكته و اختلالات رياضي طبقه بندي كرد. اهميت درس رياضي و اينكه ظهور اين اختلال و شناسايي آن با توجه به كمي بودن نتايج در امتحانات اين درس ، اهميت توجه به اين نوع از اختلال را براي همگان بيش از پيش نمايان مي كند. متخصصين حركتي، روش آموزش مهارتهاي حركتي را شيوه ي مناسب و مؤثر در درمان اين اختلالات مي دانند. (8.). احمدی و شاهی(1389) در تحقیقی به بررسی تاثير تمرينهاي ادراكي حركتي بر مهارتهاي حركتي و رياضي در اوتيسم، پرداختند

و به این نتیجه رسیدند که تمرينهاي ادراكي حركتي به خوبي مهارتهاي حركتي كودك دچار اوتيسم را بهبود بخشيد حال آن كه تاثير آن ها بر مهارتهاي رياضي بارز نبود(9). شورکی و همکاران(1389) در تحقیقی به بررسي اثربخشي آموزش مهارت هاي حركتي ظريف،بر يادگيري مفاهيم رياضي در كودكان داراي اختلالات يادگيري رياضي پايه سوم تا پنجم شهرستان ميبد پرداختند و یافتند که آموزش مهارتهاي حركتي ظريف بر يادگيري مفاهيم رياضي در كودكان داراي اختلالات رياضي موثر بوده است محمدی و فرهبد(1388) در پژوهشی باعنوان کاردرمانی و مهارتهاي ادراکی- حرکتی در اختلالات ویژه یادگیري معتقدند که کاردرمانگرانی که در زمینه ي کودکان داراي اختلالات یادگیري با این دیدگاه کار می کنند ، معتقدند که این روشها به عنوان پایه هایی براي بهبود عملکردهاي عالی مغز مثل خواندنو محاسبات میباشد و کارآیی سطوح انتزاعی تر مغز را افزایش داده و از این راه بر کارآیی تحصیلی و آموزشی این کودکان تأثیر می گذارد(10).

در پژوهش كه مسعود نيا (1387) انجام داد، بر اثربخشي بازي بردرمان اختلالات رياضي دلالت دارد و اينكه بازي هاي حركتي مي تواند دردرمان اختلالات رياضي كارساز باشد(8). اصلی آزاد و یارمحمدیان (1391) نیز در تحقیق خود به بررسی اثر آموزش فراشناخت و روابط فضايي بر عملكرد رياضي كودكان دچار ناتواني يادگيري رياضي پرداختند و بر اساس يافته ها هر دو روش آموزش فراشناختي و آموزش درك روابط فضايي به يك اندازه در درمان اختلال يادگيري رياضي مفيد هستند. از يافته هاي اين پژوهش نتيجه گرفته مي شود كه می توان از فراشناخت و درك روابط فضايي در آموختن رياضي به دانش آموزان دچار اختلال رياضي بهره برد(11). عابدی و همکاران(1391) نیز در پژوهشی به بررسی اثربخشي آموزش توجه بر عملكرد رياضي دانش آموزان با ناتواني يادگيري رياضي پرداختند، آنها به این نتیجه رسیدند که آموزش توجه بر عملكرد تحصيلي رياضي دانش آموزان با ناتواني يادگيري رياضي مؤثر بود.بر اين اساس مي توان نتيجه گيري كرد كه آموزش توجه همانند ساير مهارت هاي زير بنايي يادگيري رياضي مي تواند رويكرد مؤثر در درمان ناتواني يادگيري رياضي باشد(12).

بنا بر اين با توجه به چنين ضرورتي اين پژوهش سعي مي كند به بررسی تاثیر فعالیت های بدنی منتخب و مهارتهای ادراکی- حرکتی بر یادگیری مفاهیم ریاضی در کودکان دارای ناتوانی های یادگیری عصبی- روان شناختی تحولی پیش از دبستان بپردازد و بر اساس نتايج آن، ديدگاههاي واضحتري به والدين دانش آموزان، مربيان، برنامه ريزان و مسؤولان امور تعليم و تربيت كودكان ارايه دهد

نتایج بدست آمده از این تحقیق نشان داد که میانگین های امتیاز یادگیری مفاهیم ریاضی گروه های آزمایشی در پس آزمون افزایش قابل ملاحضه ای یافته است. بنابراین می توان نتیجه گیری کرد که انجام مهارتهای حرکتی و مهارتهای ادراکی – حرکتی نقش بسزایی در یادگیری مفاهیم ریاضی دارد. نتایج این تحقیق با تحقیقات کارگر شورکی(1389) که به بررسی تاثیر برنامه حرکتی ظریف بر یادگیری مفاهیم ریاضی در کودکان دارای اختلالات یادگیری پرداخت همسو بود.آنها در پژوهش خود اظهار داشتند كه استفاده از آموزش مهارتهاي حركتي ظريف باعث بهبود هماهنگي چشم و دست ، توالي حركتي، طرحواره بدني و پردازش اطلاعات مي گردد. يادگيري مفاهيم رياضي با انجام مهارتهاي حركتي تقويت شده كه اين تقويت بر عملكرد كودك ، مؤثر و امكان پذير مي باشد.استفاده از چنين آموزشهايي موجب ارتقاء يادگيري در مفاهيم رياضي براي كودكان داراي اختلالات يادگيري رياضي مي شود(7). انگلس من(2003) نیز در تحقیق خود با عنوان بررسی برنامه های حرکتی بر اختلالات یادگیری به این نتیجه رسید که تمرین های بدنی نقش مهمی در فراهم سازی بهتر یادگیری ریاضی در این کودکان داشت(16). نتایج این تحقیق با پژوهش راموس(2004) نیز همخوانی داشت. او در تحقیق خود که به بررسی یادگیری در کودکان دارای اختلالات یادگیری داشتند انجام داد به این نتیجه رسید که تمرینات ورزشی انواع یادگیری های شناختی را در این کودکان تقویت می کند.(17).

در تبيين اين يافته كه برنامه حرکتی اسپارک و مهارت های روانی _حرکتی مي تواند بر بهبود یادگیری مفاهیم ریاضی تأثير گذار باشد مي توان گفت كه مهارتهای روانی-حرکتی با توانايي هايي در جهت فرآيند يادگيري از اهميت خاصي برخوردار هستند. اين توانایي ها به كودك كمك مي كند كه عملكرد خود را ارزيابي كند و موانع احتمالي را برطرف و ميزان پيشرفت خود را ارزيابي نمايد . بنابراين، با غني سازي محيط و بسترسازي براي بازي هاي گروهي و بهبود مهارتهای روانی – حرکتی یادگیری مفاهیم ریاضی حاصل خواهد شد، زيرا اين مهارت ها از طريق تجربه، آموزش و يادگيري به دست مي آيد. تمرينات فكري كه در اين بازي ها كودك را به چالش فكري مي كشاند سبب بهبود عملكرد وي به خصوص در مقیاس های حرکتی و شناختی مي شود.

به دليل اين كه مهارتهای هاي روانی- حركتي عملكرد هاي واسطه اي مهمي هستند، نظام هاي پيچيده و هدفمندي را به وجود مي آورند كه پايه ي شناخت مي شوند و رشد مهارت هاي روانی - حركتي در رشد همه جانبه كودك مؤثر مي باشد و احتمالاً رشد و تقويت نظامهاي روانی- حركتي در كودكان در سال هاي اوليه زندگي پايه و مقدمه رشد مهارت هاي ادراكي و بويژه نظام شناختي مي باشد. این یافته با مطالعات دیگر همسو می باشد(6).

در پژوهش احمدی (1389) که به بررسی تاثیر مهارتهای ادراکی – حرکتی بر یادگیری ریاضی کودک دارای اختلال اتیسم پرداخت به این نتیجه رسید که تمرين هاي ادراكي حركتي بر افزايش مهارتهاي حركتي كودك مبتلا به اختلال اوتيسم موثر بوده و بر افزايش اين مهارتها تاثير به سزايي داشته اند. گسترش و تركيب الگوهاي حركتي به تعميم هاي حركتي منجر مي شود. تعميم هاي حركتي به يگانگي و تلفيق الگوهاي حركتي در محدوده ي وظايف و اعمال حركتي وسيعتر اطلاق مي شود. این مهارتها بر کارایی یادگیری ریاضی کودک دارای اختلال اتیسم موثر بوده است.(9)

توجه به نتايج برخي تحقيقات (کلیسکی،1998) كه حاكي از ضعف كودكان دچار ناتواني يادگيري رياضي در درك و روابط فضايي می باشد، اين مشكلات در تصور ذهني نظام اعداداختلال ايجاد كرده و سبب مي شود كه اين كودكان نتوانند فاصله بين اعداد و مكان مربوط به آنها را تشخيص دهند .بديهي است كه با توجه به نارسايي د انش آموزان داراي ناتواني يادگيري رياضي در يافتن روابط بين نظام اعداد،مكان، فضا، ثبات شی، طول، مساحت، حجم، نسبت، ترتيب و تشخيص مجموعه ها مي توان از آموزش درك روابط فضايي در كاهش اين نارسايي ها بهره جست(18).

هرچه حرکت و تجارب یادگیري ادراکی کودك بیشتر باشد، فرصت همتایی ادراکی - حرکتی و رشد یک پاسخ انعطاف پذیر به موقعیتهاي مختلف حرکتی بیشتر میشود. متأسفانه پیچیدگی جامعه ي مدرن امروز غالباً از رشد بسیاري از توانایی هاي ادراکی – حرکتی ممانعت می کند(6). محیطی که امروزه کودکان در آن رشد می کنند، آن چنان پیچیده و خطرناك است که از دست زدن ممانعت شده و از موقعیتهایی که مقدار زیادي از حرکت و اطلاعات ادراکی را در اختیار آنان می گذارد، بازداشته می شوند. امروزه محیط کودکان بسیار منفعلانه و بی تحرك است. بسیاري از آنان در شهرهاي بزرگ ، برج هاي آپارتمانی و مهد کودك هاي بسیار کوچک رشد نموده و محیط مدرسه نیز چندان آنها را تشویق و یا وادار به تلاش براي یادگیري از راه حرکت نمی کند (9). در جوامع معاصر تنها معدودي از کودکان از درختان بالا رفته، از لبه دیوار راه می روند، از نهر آب پریده و یا اسب سواري می کنند . آنان بسیاري از تجاربی را که می بایست براي رشد توانایی هاي حرکتی خود داشته باشند از دست می دهند. کودکانی که وقت خود را صرف تماشاي تلویزیون یا بازي با کامپیوتر می کنند عادتهاي کم تحرکی و منفعلانه را در خود رشد می دهند(17). فقدان تجارب حرکتی متنوع، می تواند رشد حرکتی و شناختی را به تأخیر بیاندازد. معمولا کودکی که از نظر ادراکی عقب مانده است، در توانایی ادراکی و تعبیر و تفسیر داده ها و محركها و مقایسه آنها با داده هاي اصلی مشکل عمده اي دارد. توانایی هاي حرکتی براي عملکرد مؤثر و کارآمد فرد در حیطه هاي یادگیري روانی- حرکتی- شناختی و عاطفی بسیار ضروري است(19).

امروزه كارشناسان تعليم و تربيت عقيده دارند كه اين فعاليت هاي حركتي و جنبشي مي بايد در درجه ي اول جزو برنامه هاي موظف آموزش دانش آموزان به ويژه در مقاطع پيش دبستاني و دبستاني قرار داده شوند. موفقيت در يادگيري رياضيات و خواندن از حوزه هايي هستند كه متاثر از مهارت هاي حركتي ظريف مي باشند(9).

نتایج این تحقیق بیانگر این بود که مهارتهای ادراکی – حرکتی تاثیر زیادی در رشد مفاهیم ریاضی در کودکان دارد و می تواند بعنوان عاملی مهم در جهت توسعه مفاهیم ریاضی بکار رود. نتایج این تحقیق با پژوهش مازاکو و هانیچ(2010) همسو بود. این پژوهشگران در پژوهش خود به نوعی نشان دادند که دانش آموزان با ناتوانی های یادگیری ریاضی در دبستان نسبت به دانش اموزان عادی درمهارت های شناختی ضعف بیشتری دارند و با انجام فعالیت های ادراکی و تمرین حافظه فعال آنها می توان این ضعف را کاهش و یادگیری مفاهیم ریاضی را در آنها بهبود بخشید(20). با توجه به یافته ها و تحقیقات انجام شده پیشنهاد می شود که یکی از راهکارهای مناسب و ضروری برای اصلاح و ترمیم مشکلات یادگیری مفاهیم ریاضی کودکان دارای اختلالات عصبی- روان شناختی پیش از دبستان طرح برنامه منتخب حرکتی و ادراکی- حرکتی بر اساس استانداردهای ورزشی و در نهایت اجرای این طرح در تمام مهد کودک ها و دبستان های کشور می باشد. در شروع هر سال تحصیلی طرح سنجش توانایی اداراکی- حرکتی و شناسایی کودکان دارای اختلال عصبی – روان شناختی نیز برگزار شود تا این کودکان شناسایی و در همان مراحل ابتدایی درمان گردند. همچنین در قالب دوره های ضمن خدمت روش های مناسب آموزش کودکان دارای این اختلال به معلمان داده شود و همین طور آموزش خاص و رایگان به والدین این دانش آموزان نیز داده شود تا برای بهبود یادگیری مفاهیم ریاضی در این کودکان تلاش کنند.

نتیجه گیری:

نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد، کاربرد برنامه حرکتی منتخب و مهارتهای ادراکی- حرکتی بعنوان یک روش غیردارویی در جهت بهبود یادگیری ریاضی کودکان مبتلا به اختلالات عصبی – روان شناختی بسیار موثر بوده و یادگیری مفاهیم ریاضی برای این کودکان را لذت بخش تر و راحت کرده است. .